Samfélagsmiðlar

Til minningar um Ísland

Íslendingar kalla minjagripaverslanir gjarnan „lundabúðir” og hrista hausinn yfir varningnum. Þetta virðist hinsvegar vera góður bissniss. Á síðasta ári námu erlendar kortafærslur í gjafa- og minjagripaverslunum 5,4 milljörðum króna. Þá er ekki allt talið.

Minjagripir

Til minningar um uppruna Íslendinga

Víða í miðborg Reykjavíkur hafa hefðbundnar verslanir sem þjónuðu aðallega heimafólki vikið fyrir gjafa- og minjagripaverslunum, lundabúðum. Mörgum Íslendingum þykja þessar verslanir heldur óspennandi enda er markhópurinn erlendir ferðamenn.

Þorraafsláttur af minjagripum – MYND: ÓJ

Þegar gengið er framhjá lundabúðum sést að oft er slæðingur af fólki að skoða það sem er í boði: styttur af víkingum og tröllum, mjúka og loðna lunda, lyklahringi, ísskápasegla, könnur og glös, lopavarning, muni úr hrauni, boli, húfur, jóladót, smávarning af ýmsu tagi með fánamerki eða einhverju sem á að vekja minningar um Íslandsferð.

Matvara í ferðabúningi er meðal minjagripa – MYND: ÓJ

Heildarsala á varningi sem ferðamenn gætu sagst hafa keypt til minja er örugglega meiri en 5-6 milljarðar króna á ári. Tölur um erlenda kortaveltu í gjafa- og minjagripaverslunum upp á 5,4 milljarða króna á árinu 2022 gefa þó góða vísbendingu um veltuna. En til viðbótar er svo margt sem ferðamaður kaupir til minja í öðrum tegundum verslana. Útivistarfatnaður er meðal þess sem ferðamenn sækjast eftir á Íslandi. Útivistarbúðirnar keppa við minjagripaverslanirnar um athygli ferðamanna – og peningana þeirra. 

Gamlir Reykvíkingar og auðvitað miklu fleiri gráta einhæfnina í verslunarrekstri í miðborginni. Nú er Brynja farin. Hvað kemur í stað hennar? Lundabúð? Í stað þess að gráta ætti heimafólkið að fagna því að ferðamennirnir glæða miðborgina lífi alla daga ársins. Hugmyndaauðgi í verslanaframboði mætti þó vissulega vera meira.

Hraunbreiða minjagripa – MYND: ÓJ

Minjagripaverslun er orðin býsna gróin iðja en á kannski ekki ýkja sterkar rætur í verkmenningu eða listum.

Fjölskyldufyrirtækið Sólarfilma var frumkvöðull í innflutningi og sölu minjagripa og útgáfu póstkorta á Íslandi, stofnað 1961. Á síðasta ári fór fyrirtækið endanlega úr höndum stofnenda yfir til verslunarveldisins Pennans, sem yfirtók lager og allan búnað. Penninn-Sólarfilma vinnur með hönnuðum að gerð minjagripa og er Brian Pilkington þekktastur þeirra en hann á heiðurinn af jólasveinastyttunum sem lengi hafa verið vinsælar. Fyrirtækið gefur út um 500 póstkort. Vörutegundir eru um 800 talsins. 

Minjagripaverslanir í miðborg Reykjavíkur – MYND: Google

Þegar ferðamannastraumur til Íslands jókst stórum sáu eigendur Pennans viðskiptatækifæri. Nýir eigendur blésu til stórsóknar og voru innkaup félagsins á minjagripum og ferðamannavarningi endurskipulögð frá grunni árið 2016, eins og segir á heimasíðu fyrirtækisins. Á árunum þar á eftir jukust umsvifin. Árið 2018 var vörulína Icelandic Magic keypt, en fyrirtækið framleiðir boli, húfur, vettlinga og annan fatnað. Það sama ár voru verslanir The Viking teknar yfir. Nú rekur Penninn þrjár ferðamannaverslanir undir nafninu The Viking og eina Islandia-búð. Svo eru auðvitað 16 verslanir um land allt starfræktar undir nafninu Penninn-Eymundsson þar sem finna má ýmsan varning sem beint er að ferðamönnum.

Miklu fleiri selja auðvitað minjagripi, lundabúðir litlar og stórar í Reykjavík og út um land allt, bensínstöðvar, kaupfélög og safnbúðir, sem reknar eru í tengslum við minjasöfn landsins. Þetta er vaxandi verslunargrein. Eða hvað?

Iceland á ísskápinn – MYND: ÓJ

Lundabúðirnar selja auðvitað aðeins hluta af þeirra gripa eða varnings sem ferðamenn kaupa til minja – eða bara af því að þá langar í hlutina. Margir kaupa íslensk matvæli, bjór eða sælgæti, skartgripi, bækur, íslenskan útivistarfatnað – að ógleymdri lopapeysunni – og hafa með sér yfir hafið og heim.

Þetta er mikilvægur hluti ferðaþjónustunnar. En það er margt sem ræða mætti í þessu sambandi: Upprunaleika, stíl og gæði – líka hvort íslensku minjagripirnir uppfylli kröfur samtímans um sjálfbærni. Hvernig eru góðir minjagripir?

Gagnlegir minjagripir – MYND: ÓJ

Með vaxandi vitund um umhverfisáhrif og sóun beinist athygli auðvitað að minjagripum eins og öllum öðrum varningi. Það hljómar auðvitað ekki vel í þessu sambandi að Íslendingar, sem státa af hreinleika lands og hafa skuldbundið sig til að leggja sitt af mörkum til að minnka kolefnisfótspor, skuli láta framleiða minjagripi úr plasti og öðrum gerviefnum í Kína eða öðrum fjarlægum löndum og selja ferðamönnum uppi á Íslandi – minjagripi sem ætlað er að minna á menningu og náttúru landsins, tengja við skynjun ferðamannsins á landi og þjóð. 

Plastað hraun – MYND: ÓJ

Minjagripir eru meðal þess sem taka verður með í umhverfisreikning ferðaþjónustunnar. Minjagripir ættu að endurspegla sjálfsmynd þjóðar, draga fram eitthvað af því sem hún vill leggja áherslu á.

Minjagripaverslun við Geysi – MYND: ÓJ

Skoðum þá eitthvað af því sem ferðafólki nútímans er bent á að hafa í huga við minjagripakaup:

Þekking á menningu og staðháttum. Mælt er með því að ferðamaðurinn kanni fyrirfram hvað einkenni þær slóðir sem heimsækja á. Fjallað er um ýmis óáþreifanleg menningaverðmæti á heimasíðu Menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, UNESCO. Þar er sagt frá verkþekkingu og efnum sem tengja má við ólík menningarsvæði. Fólk ætti að taka sér tíma í að velja minjagripi, hugsa um það fyrirfram hvað vert væri að kaupa í landinu sem á að heimsækja.

Njáll og Bergþóra? – MYND: ÓJ

Innlent handverk fremur en innflutt fjöldaframleiðsla. Ferðamaðurinn ætti að leita eftir handverksmunum úr innlendum smiðjum, kaupa hluti sem unnir eru af fólki í viðkomandi landi en ekki fjöldaframleiddir í öðrum löndum og fluttir um langan veg. Helst ættu minjagripakaupin að styðja við samfélagslega mikilvæg verkefni eða hópa sem standa höllum fæti. Fjárfestu í samfélaginu sem þú heimsækir. 

MYND: Listmunir og minjagripir frá Sólheimum í Grímsnesi

Ekki láta blekkjast af falsmerkjum. Mjög oft eru hlutir sagðir handgerðir þó við blasi að það standist ekki. Öruggasta leiðin til að kaupa handunna gjafavöru eða minjagripi er að nálgast þær vörur hjá þeim sem búa þær til eða í verslunum sem augljóslega selja þær. Bensínstöðvar eru ekki líklegar til að bjóða úrval handgerðra muna. Gott er auðvitað ef á viðkomandi hlut er merki sem vottar uppruna. 

Fáðu leiðsögn heimamanna. Ein árangursríkasta leiðin til að kynnast staðháttum, menningu og viðhorfum er að skrá sig í skoðunarferð með lærðum og reyndum leiðsögumanni. Þá sér fólk betur í gegnum það hvað er ekta og hvað óekta. Þetta á ekki síst við um matarupplifun. Ýmis matvara er seld á Íslandi með minjavara. Sumt af því hefur venjulegur Íslendingur aldrei sett inn fyrir sínar varir. Almennt er gott að fá ábendingar frá heimafólki um hvað vert er að skoða eða upplifa þó Tripadvisor hafi ekki frétt af því. 

Minjagripasala í þjóðgarðinum á Þingvöllum – MYND: ÓJ

Það sem er einhvers virði kostar aðeins meira. Það er auðvitað léleg afsökun fyrir því að kaupa nýjan lyklahring, upptakara eða segul á ísskápinn að viðkomandi dót hafi verið svo ódýrt. Allir ættu að velja gæði umfram magn. Vandaðir minjagripir, handunnir af fólki í viðkomandi landi, kosta auðvitað meira en plastdótið frá Austurlöndum fjær. Líta ætti á minjagrip sem fjárfestingu. Eitt af því sem líka ætti að hafa í huga er hvort viðkomandi minjagripur hafi eitthvert notagildi – eða verði til fegurðarauka á heimilinu. 

Skartgripabúð í Reykjavík – MYND: ÓJ

Þessari helgarhugleiðingu Túrista um minjagripi lýkur með tilvitnun í bandaríska söngvaskáldið John Prine sem samdi söng um forgengileika minjagripa lífsgöngunnar:

Memories, they can’t be boughten

They can’t be won at carnivals for free

Well it took me years to get those souvenirs

And I don’t know how they slipped away from me

Nýtt efni

Aspasinn fyrirfinnst í þremur litbrigðum – hvítur, grænn og fjólublár. Hér er í raun um að ræða sömu plöntuna en afbrigðin hafa ólíka eiginleika og ræðst liturinn af því ásamt hlutfalli sólarljóss við ræktunina. Þetta næringarríka grænmeti er ein þeirra matjurta sem maðurinn hóf fyrst að rækta en elstu heimildir um aspasræktun eru um 2.000 …

Það voru vísbendingar um offramboð á flugi héðan til London og Frankfurt síðastliðinn vetur að mati stjórnenda Icelandair. Nú er hins vegar útlit fyrir nokkru færri brottfarir til beggja þessara borga á komandi vetri. Þannig hefur Wizz Air ekki lengur á boðstólum flug til Íslands frá London og þar með dregst framboð á flugi hingað …

Ferðaskrifstofur sem selja Íslandsferðir horfa nú í auknum mæli á eftir viðskipavinunum til Noregs þar sem verðlagið er skárra. Norskir ferðafrömuðir eru líka brattir í viðtölum þessa dagana og almennt sammála um að nýliðinn vetur hafi gengið vel og sumarið verði „dúndurgott" eins og það síðasta. Og opinberar tölur sýna að veturinn gekk vel í …

Þrotabú Wow Air hefur höfðað 11 riftunarmál vegna greiðslna til kröfuhafa flugfélagsins fyrir gjaldþrot þess í mars 2019. Fyrrum forstjóra flugfélagsins og eigenda, Skúla Mogensen, er stefnt til greiðslu skaðabóta í öllum þessum málum. Auk þess er farið fram á skaðabætur frá fyrrum stjórn fyrirtækisins í níu málum. Í stjórninni sátu Liv Bergþórsdóttir, sem var …

Þingmennirnir Jóhann Páll Jóhannsson (S) og Óli Björn Kárason (D) eru ekki bjartsýnir á að Alþingi nái að afgreiða þingsályktuntillögu Lilju Alfreðsdóttur (B), ráðherra ferðamála, um nýja ferðamálastefnu til ársins 2030. Þetta kom fram í máli þingmannanna í pallborðsumræðum á fundi Samtaka ferðaþjónustunnar í fyrradag. Ráðherrann tók líka þátt í pallborðinu og átti þar lokaorðin. …

Verðlag í evrópskum matvöruverslunum var almennt hærra í nýliðnum apríl en það var á sama tíma í fyrra. Íbúar í Tékklandi, Litháen, Ungverjalandi, Slóveníu og Finnlandi borga þó minna í dag fyrir mat og drykk en þeir gerðu á fyrra samkvæmt nýrri verðmælingu á vegum Hagstofu Evrópusambandsins, Eurostat. Í Tyrklandi hækkar verðlag hratt og fór …

Samkeppnisstofnun Evrópusambandsins hefur sektað bandaríska sælgætisrisann Mondelez um 337,5 milljónir evra eða 47 milljarða íslenskra króna fyrir óeðlilega viðskiptahætti. Er Mondelez fellt fyrir að hafa skipt evrópska markaðnum upp og takmarkað flutning á vörum sínum milli landa á árunum 2015 til 2019. Tilgangurinn var að halda vöruverði uppi að því segir í tilkynningu frá Framkvæmdastjórn …

Spænska lágfargjaldaflugfélagið Vueling heldur áfram að fækka ferðum til Íslands en þotur þess flugu hingað þrisvar í viku frá Barcelona síðastliðið sumar og svo eina til tvær ferðir í viku yfir nýliðinn vetur. Sumaráætlun Vueling í ár gerir aðeins ráð fyrir brottförum frá Keflavíkurflugvelli á sunnudagskvöldum frá 23. júní til 8. september. Eftir þann tíma …